Sự tính toán kỹ lưỡng từ địa điểm đến giai điệu
Bà Melania đã chủ động đưa bà Bành Lệ Viện đi thăm riêng Bảo tàng Nghệ thuật Châu Á thuộc Viện Smithsonian – một trong những bảo tàng nghệ thuật châu Á lớn nhất nước Mỹ. Tại đây, hai bà đã cùng chiêm ngưỡng Phòng Công (Peacock Room) hơn 100 tuổi và bức tranh biểu tượng “Công chúa từ xứ sở sứ”. Lựa chọn địa điểm này mang thông điệp rõ ràng về sự trân trọng văn hóa phương Đông của nước chủ nhà.
Tuy nhiên, cao trào của chuyến thăm nằm ở màn đồng ca của các em nhỏ trường Hoa ngữ “Hope Chinese School”. Các em vẫy cao hai lá cờ Mỹ và Trung Quốc, cất cao tiếng hát hai bài dân ca nổi tiếng. Sẽ không có gì đáng nói nếu trong đó không có bài “Mạt Lỵ Hoa – Hoa Nhài”.
Tại sao lại là “Hoa Nhài”? – Ngôn ngữ ngoại giao thâm thúy
Đây không đơn thuần là một tiết mục văn nghệ, mà là một “món quà” được thiết kế riêng cho Đệ nhất phu nhân Trung Quốc. Đừng quên, trước khi là Phu nhân Chủ tịch, bà Bành Lệ Viện là một giọng nữ cao (soprano) lừng danh quốc tế từ những năm 80, từng mặc quân phục hát những bản hùng ca yêu nước. “Mạt Lỵ Hoa” chính là bài tủ, là đỉnh cao trong sự nghiệp nghệ thuật của bà.
Việc chọn bài hát này là cách Mỹ gửi đi một thông điệp tôn trọng sâu sắc di sản nghệ thuật cá nhân của bà Bành. Bản thân “Mạt Lỵ Hoa”, với giai điệu Giang Tô tuyệt đẹp và lời ca ca ngợi sự thuần khiết, đã được UNESCO công nhận và coi như danh thiếp văn hóa của Trung Quốc. Nó nổi tiếng ở phương Tây qua vở opera Turandot của Puccini, mang tính biểu tượng dân tộc cao nhưng lại hoàn toàn phi chính trị, phi đảng phái, khiến không ai có thể phản đối.
Tuy nhiên, dưới góc độ chính trị, bài hát này mang một lớp nghĩa thứ hai vô cùng thú vị. Năm 2011, “Mạt Lỵ Hoa” từng vô tình trở thành biểu tượng của phong trào “Cách mạng Hoa Nhài” và bị chính quyền Trung Quốc kiểm duyệt, cấm tìm kiếm trên mạng internet một thời gian. Việc nó được hát lại một cách trang trọng, bởi trẻ em Mỹ gốc Hoa, ngay trước mặt hai Đệ nhất phu nhân, là cách Mỹ tinh tế nói rằng: Văn hóa và tình hữu nghị nhân dân có sức sống vượt lên trên mọi sự kiểm duyệt và căng thẳng chính trị tạm thời.
Vũ khí hình ảnh và hạ nhiệt căng thẳng
Nước Mỹ lặp lại công thức “trẻ em + trường học + dân ca” (tương tự lần bà Bành gặp Michelle Obama năm 2015) vì nó luôn hiệu quả: phi chính trị, đầy tính nhân văn và cực kỳ dễ lên ảnh truyền thông.
Về mặt hình ảnh, đây là một cuộc “đọ phong cách” mãn nhãn: Melania quyền lực trong bộ suit đen Alexander McQueen, đối lập với Bành Lệ Viện trang nhã trong chiếc sườn xám cổ truyền cài hoa bạc. Nhưng đằng sau vẻ đẹp đó là một mục đích chính trị lớn. Khi hai ông chồng đang cân não về AI, thương mại, Iran – những chủ đề khô khốc và cứng rắn, thì hai bà tạo ra một không gian đối ngoại êm dịu, nơi người ta có thể mỉm cười và vỗ tay theo một giai điệu dân ca. Bà Bành đã khẽ nhẩm theo lời hát, vỗ tay và bật cười chia sẻ cùng bà Melania – một hình ảnh quý giá cho thấy căng thẳng đã phần nào được hạ nhiệt.
Nói ngắn gọn: Mỹ cho Bành Lệ Viện nghe “Mạt Lỵ Hoa” không phải để giải trí. Đó là cách Mỹ tuyên bố với Trung Quốc: Chúng tôi vẫn muốn tìm một ngôn ngữ chung, và ngôn ngữ đó là văn hóa, là trẻ con, là hoa nhài – chứ không phải chỉ có thuế quan và chip bán dẫn.
Bài học cảnh tỉnh về bản chất của chính trị
Cử chỉ ngoại giao ấy tinh vi và thâm thúy là thế. Nhưng người xem chính trị cần phải tỉnh táo để nhận ra bản chất thực tế và tàn nhẫn đằng sau những nụ cười hoa lệ.
Ngoại giao văn hóa là cần thiết, nhưng Mỹ ưu tiên tối đa cho lợi ích quốc gia của mình. Sẽ không bao giờ có chuyện Mỹ tiêu tốn tiền của hay sức mạnh quân sự chỉ để giúp một nước nhỏ giải quyết các đụng độ với Trung Quốc nếu điều đó không mang lại lợi ích chiến lược cho Washington. Chân lý vẫn là “sống chết mặc bay, thầy giữ thân thầy”. Đừng đọc truyền thông giả, đừng tin vào những lời nói hoa mỹ của thứ ngoại giao dởm. Khéo léo vận dụng đường lối ngoại giao cây tre – mềm dẻo nhưng kiên cường, giữ vững độc lập tự chủ – mới là chuẩn sách nhất!( Dựa trên ý kiến của Peter Pho )
